ایران

هیات‌مدیره سازمان بورس تصویب کرد:

آغاز به کار واحد «دیده‌بان سلامت بازار سرمایه»

هیأت‌مدیره سازمان بورس، تاسیس اداره تحت عنوان «دیده‌بان سلامت بازار سرمایه» را در تاریخ سیزدهم آبان ۹۸ مصوب کرده است. اهداف اصلی این اداره، دریافت گزارش‌های مبتنی بر تخلف در بازار سرمایه، شناسایی خلاء‌های قانونی، پیگیری، بررسی و رفع آنها است و در نهایت پس از دریافت صحت و سقم گزارش، به دیده‌بان پاداش‌های نقدی اعطا خواهد شد.

اهداف اصلی اداره «دیده‌بان سلامت بازار سرمایه»، دریافت گزارش‌های مبتنی بر تخلف در بازار سرمایه، شناسایی خلاء‌های قانونی، پیگیری، بررسی و رفع آنها است که در نهایت پس از دریافت صحت و سقم گزارش به دیده‌بان پاداش‌های نقدی اعطا خواهد شد.

ممکن است تاکنون نام دیده‌بان یا Whistleblower را در مطالب یا سایت‌های مختلف دیده باشید و برایتان این پرسش پیش آمده باشد که منظور از دیده‌بان کیست؟ به عبارت ساده‌تر می‌توان گفت دیده‌بان به کسی اطلاق می‌شود که اطلاعات جمع‌آوری شده از فعالیت‌های غیرقانونی سازمان یا شرکت را گزارش می‌دهد.

استفاده از کلمه «دیده‌بان» در مقالات و نشریات به قرن نوزدهم بر می‌گردد. برای بیان واضح این کلمه می‌توان گفت که این اصطلاح ترکیبی از «سوت»، یعنی وسیله‌ای برای هشدار یا جلب توجه دیگران و «فوت‌کننده» یعنی شخصی که اعلام‌کننده هشدار است، اطلاق می‌شود (مانند مسابقه فوتبال یا سایر فعالیت‌های ورزشی، داوران در صورت مشاهده تخلف، سوت می‌زنند.) 

در دهه ۱۹۶۰ آقای رالک نیدر یکی از فعالان سیاسی، معروفترین کسی بود که از این واژه استفاده کرد و پس از آن نیز روزنامه‌نگاران و دیگر فعالان سیاسی این اصطلاح را در مطالب و مقالات خود به کار بردند.

به نظرتان دیده‌بان‌ها چه کسانی هستند؟ معمولا آنها از بین کارمندان، پیمانکاران، مشتری‌ها یا هر شخص دیگری می‌توانند باشند که از فعالیت‌های غیرقانونی و متخلف محیط کسب و کار آگاه هستند. گفتنی است در آمریکا این افراد به واسطه فعالیت‌هایی که انجام می‌دهند توسط «اداره امنیت شغلی و سلامت حرفه‌ای (OSHA)»و «کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC)» حمایت می‌شوند و حتی در سال ۱۹۸۹، قانون «ساربنز آکسلی (Sarbanes Oxley)»  در این زمینه برای حمایت از آنها در آمریکا تصویب شد.

بسیاری از سازمان‌ها در حوزه‌ها و جنبه‌های مختلف کسب و کار، از تخصص دیده‌بان‌ها استفاده می‌کنند؛ به عنوان مثال OSHA بیشتر در مورد فعالیت‌های حوزه نقض محیط زیست و ایمنی و همچنین SEC در مورد فعالیت‌های مرتبط با نقض قانون اوراق بهادار از گزارشات دیده‌بان استفاده می‌کنند.

نکته جالب این است که در بسیاری از سازمان‌ها برای اطلاعات تاثیرگذار کسب شده از سوی دیده‌بان که از طرق مختلف به اطلاع مقامات ذی‌صلاح ارسال می‌شود، پاداش‌هایی در نظر گرفته می‌شود.

 

نحوه فعالیت دیده‌بان به این شکل است که او می‌تواند اطلاعات جمع‌آوری شده مربوط به تخلفات و فعالیت‌های غیرقانونی را به مقامات شرکت یا اعضای هیات مدیره ارائه دهد و در قبال آن پاداش دریافت کند.

حالا تصور کنید اگر اعضای هیات مدیره و مقامات شرکتی خود متخلف باشند، آن وقت وظیفه دیده‌بان چیست!؟  در این شرایط باید با حفظ محرمانگی مطالب، اطلاعات را به مقامات و نهادهای قانونگذار ارائه دهد.

برای روشن‌شدن مطلب، به چند نمونه‌ ثبت شده در تاریخ آمریکا، اشاره می‌شود. یکی از معروفترین آنها افشاگری آقای مارک فلت است که گزارشات مفصلی به عنوان دیده‌بان از فعالیت‌ها و معاملات غیرقانونی آقای ریچارد نیکسون رئیس جمهوری پیشین آمریکا جمع‌آوری کرده بود که پس از اعلام آنها به مقامات قضایی، به استعفای رئیس جمهور منتهی شد. نمونه بارز دیگر مربوط است به کارمند سابق شرکت «انرون (Enron)» که اطلاعات جامعی را از شیوه‌های حسابداری غیرقانونی و متخلفانه شرکتش جمع‌آوری کرده بود و پس از اعلام رسوایی‌های حسابداری به مراجع قضایی، موجب توقف فعالیت شرکت شد و بهتر است بدانید که پس از آن بود که قانون «ساربنز آکسلی» متولد شد. قانونی که پس از تصویب، موجب شد تا دیدگاه و چشم‌انداز شرکت‌های آمریکایی در زمینه گزارشگری مالی و حسابرسی شرکت‌های سهامی عام پذیرفته شده در بورس، متحول شود.

 

حفاظت دیده‌بان

آنچه که حائز اهمیت است صحت و سقم اطلاعات گزارش‌شده توسط دیده‌بان است. قاعدتاً زمانی که صحت این اطلاعات محرزشد، دیده‌بان از مصونیت قانونی برخوردار خواهد شد که شامل منع شرکت متهم از انجام اقدامات نامطلوب یا مضر علیه دیده‌بان یا گزارشگر است. در اینجا منظور از اقدامات نامطلوب در واقع انجام همان رفتارهای خصمانه، تحقیرآمیز، توبیخ و سایر واکنش‌های تنبیهی است که ممکن است شرکت خاطی برای گزارشگر یا دیده‌بان  ایجاد کند؛ البته باید خاطرنشان کرد که این حمایت‌ها از تهدیدها و خشونت‌های جسمی در شرایط خاص، نه تنها از خود فرد بلکه خانواده و همفکرانش را نیز شامل می‌شود.

 

پاداش‌های دیده‌بان

اغلب پیش آمده است که به عنوان جبران خسارت ارائه شده توسط دیده‌بان، به او پاداش داده شود. معمولا پاداش و قدردانی به صورت نقدی توسط دولت یا سازمان قانونگذار که گزارشات را دریافت کرده است، پرداخت می‌شود. در هر صورت اطلاعات ارائه شده توسط دیده‌بان باید منحصر به فرد باشد و یا اینکه قبلا گزارش نشده باشند.

بسیاری از شرکت‌ها سازوکارهایی را برای ارتقا و بهبود روش‌های دیده‌بانی ارائه می‌دهند، چرا که استفاده از روش‌های غیرمعمول و بیهوده به هیچ وجه حمایت قانونی را برای دیده‌بان در بر نخواهد داشت.

امروزه بسیاری از سازمان‌ها و شرکت‌ها تلاش می‌کنند تا کارکنان خود را به ارائه راهکارهای جدید و پیشنهادات موثر در این حوزه ترغیب کنند.

دیدگاه آیسکو

آیسکو یا به عبارتی «سازمان بین‌المللی کمیسیون‌های اوراق بهادار (IOSCO) » دیده‌بانان را منبع مفیدی از اطلاعات می‌داند و تاکید می‌کند گزارشگری آنها زمانی ارزشمند است که از لحاظ حقوقی، مورد حمایت حوزه‌های قضایی قرار گیرند.

همچنین این نهاد بین‌المللی تاکید دارد که بازارها باید چارچوب نظارتی مناسب و مستند داشته باشند تا در صورت لزوم، اطلاعات آنها در دسترس هر مرجع نظارتی ذیربط و حتی سهامداران قرار گیرد. چارچوب نظارتی که سازوکار موثر دیده‌بانی را ایجاد کند تا با برخورداری از اطلاعات زودهنگام، از هر گونه سوء رفتار احتمالی یا بی‌نظمی جلوگیری شود.

در اکثر بازارها، دیده‌بانی، به عنوان ابزاری محسوب می‌شود که توسط مقامات و ناظران بازار برای کمک به تشخیص سوء رفتار استفاده می‌شود. دیده‌بان‌ها با اعلام موارد مشکوک می‌توانند منبع مهمی برای حمایت از مقررات در برابر سوء رفتارها و تخلفات باشند. از این رو مقامات نظارتی بازارها می‌توانند با توجه به اخذ حمایت‌های لازم و قانونی، مشارکت‌کنندگان بازار را نسبت به افشای اطلاعات از متخلفین به مقامات ذیصلاح ترغیب کنند تا علاوه بر حمایت از آنان، در شرایط خاص پاداش‌های نقدی نیز به آنها اعطا شود.

شایان ذکر است از طریق دیده‌بانی، مقامات بازار علاوه بر کسب اطلاعات ارزشمند، می‌توانند با مراجعه به سایر بازارهای نظارتی و قانونگذاران بین‌المللی از دانش و تجربیات آنان در این حوزه بهره‌مند شوند.

دیده‌بان در سازمان بورس و اوراق بهادار

سازمان بورس و اوراق بهادار به عنوان نهاد ناظر و خودانتظام حوزه بازار سرمایه کشور با نگرش حمایت از حقوق و منافع سرمایه‌گذاران و با ایجاد فضای قانونمند و افزایش اعتماد فعالان بازار سرمایه، همواره تلاش دارد تا فرهنگ سهامداری و سرمایه‌گذاری را در کشور توسعه دهد. از این رو، شفاف‌سازی اطلاعات بازار سرمایه، کشف و از بین بردن تخلفات در راستای پیشگیری از فساد در بازار سرمایه را سرلوحه فعالیت‌های خود قرار داده است.

شایان ذکر است که هیأت مدیره سازمان بورس، تاسیس اداره تحت عنوان «دیده‌بان سلامت بازار سرمایه» را در تاریخ سیزدهم آبان ۹۸ مصوب کرده است. اهداف اصلی این اداره، دریافت گزارش‌های مبتنی بر تخلف در بازار سرمایه، شناسایی خلاء‌های قانونی، پیگیری، بررسی و رفع آنها است و در نهایت پس از دریافت صحت و سقم گزارش، به دیده‌بان پاداش‌های نقدی اعطا خواهد شد.

اداره امور بین‌الملل سازمان بورس و اوراق بهادار
نویسنده: افسانه میرزایی

 

منبع خبر: پایگاه اطلاع رسانی بازار سرمایه (سنا)
ارزش بازار فرابورس ایران
گزارشی از همه صنایع
زراعت و خدمات وابسته
پرورش محصولات و باغبانی
کشاورزی، دامپروری و خدمات وابسته
پرورش حیوانات
کشاورزی و خدمات دامپروری جز دامپزشکی
پرورش طیور
پرورش حیوانات وتولید سایر محصولات حیوانی
فعالیتهای حمایتی تولید محصولات
جنگلداری و ماهیگیری
جنگل شناسی و دیگر فعالیتهای جنگلداری
استخراج زغال سنگ
استخراج و انبار زغال سنگ سخت
استخراج نفت گاز و خدمات جنبی جز اکتشاف
استخراج نفت خام وگاز طبیعی
خدمات جنبی استخراج نفت گاز جز اکتشاف
استخراج کانه های فلزی
استخراج آهن
استخراج کانه فلزی غیرآهن
استخراج سایر کانه های فلزی
استخراج سایر معادن
استخراج سنگ، ماسه و خاک رس
استخراج کانه های شیمیایی و کود
حذف شده- فرآورده‌های غذایی و آشامیدنی
پردازش و نگهداری ماهی و محصولات مرتبط
پردازش و نگهداری میوه و سبزی
گروه تولید روغن های حیوانی و نباتی
گروه تولید لبنیات
گروه تولید حبوبات
گروه تولید نشاسته و محصولات وابسته
گروه تولید خوراک آماده دام
گروه تولید نان و محصولات وابسته
گروه تولید شکر
گروه تولید کاکائو، شکلات و شیرینیجات
تولید سایر محصولات غذایی
گروه تولید جو و مااشعیر
تولید نوشابه و آب معدنی
منسوجات
آماده سازی و ریسندگی نخ، پارچه بافی
تولید محصولات نساجی به غیر از پوشاک
تولید و فروش فرش و قالی
دباغی، پرداخت چرم و ساخت انواع پاپوش
تولید کفش
سایر محصولات چرمی
محصولات چوبی
تولید تخته چند لا و سایر تخته ها
تولید دیگر محصولات چوبی
محصولات کاغذی
تولید خمیر کاغذ، کاغذ و مقوا
تولید کاغذ و مقوای موجدار و محفظه آنها
تولید سایر محصولات کاغذ و مقوا
انتشار، چاپ و تکثیر
چاپ
فراورده های نفتی، کک و سوخت هسته ای
ساخت فرآورده های نفتی تصفیه شده
تولید محصولات پالایش شده پتروشیمی
سایر فراورده های نفتی و سوختی
حذف شده-مواد و محصولات شیمیایی
مواد شیمیایی پایه به جز کود
گروه تولید کود و ترکیبات نیتروژن
گروه تولید پلاستیک اولیه و لاستیک ترکیبی
حشره کش و سایر محصولات شیمیایی کشاورزی
تولید رنگ، بتونه، جوهر و پوشش های مشابه
گروه تولید داروهای شیمیایی و گیاهی
گروه شوینده ها، عطر و محصولات آرایشی
گروه تولید سایر محصولات شیمیایی
گروه تولید نخهای مصنوعی
لاستیک و پلاستیک
تولید تایر و بازسازی تایرهای لاستیکی
تولید سایر محصولات لاستیکی
تولید محصولات پلاستیکی
تولید محصولات کامپیوتری الکترونیکی ونوری
تولید قطعات و بردهای الکترونیکی
تولید رایانه و تجهیزات جانبی
گروه تولید سرامیک غیرساختمانی
گروه تولید محصولات سرامیکی نسوز
تولید گل و سرامیک ساختمانی
تولید سیمان ، آهک و گچ
تولید محصولات بتنی ، سیمانی و گچی
تولید سایر محصولات معدنی غیرفلزی
فلزات اساسی
تولید آهن و فولاد پایه
تولید فلزات گرانبهای غیرآهن
ریخته گری آهن و فولاد
استخراج سایر فلزات اساسی
ساخت محصولات فلزی
تولید محصولات فلزی ساختمانی
تولید مخزن و محفظه فلزات
تولید مواد بخار به جز دیگهای بخار مرکزی
ساخت ابزارهای دستی پرقدرت
تولید کارد و چنگال، ابزار دستی و عمومی
تولید سایر محصولات فلزی ساخته شده
ماشین آلات و تجهیزات
تولید موتور و توربین
تولید پمپ، کمپرسور، مته و دریچه
تولید یاتاقان، دنده و اجزای هدایتی
تولید اجاق، کوره و مشعل کوره
تولید تجهیزات بالابر و جابجایی
تولید سایر ماشین آلات عمومی
تولید ماشین آلات کشاورزی و باغبانی
تولید ابزارهای ماشینی
تولید ماشین آلات استخراج و ساختمان
تولید ماشین آلات نساجی و چرم سازی
تولید وسایل خانگی
تولید سایر ماشین آلات و تجهیزات
ماشین آلات و دستگاه‌های برقی
تولید موتورها، مولدها و مبدلهای الکتریکی
تولید تجهیزات توزیع و کنترل برق
تولید سیم و کابل عایق
تولید انباره، پیل و باتری ساده
تولید لامپ برقی و تجهیزات روشنایی
ساخت دستگاه‌ها و وسایل ارتباطی
فرستنده رادیو، تلویزیون و تلفن و تلگراف
گیرنده رادیو، تلویزیون و تجهیزات وابسته
ابزارپزشکی، اپتیکی و اندازه‌گیری
وسایل اندازه گیری غیر از کنترل صنعتی
خودرو و ساخت قطعات
تولید وسایل نقلیه موتوری
ساخت بدنه وسایل نقلیه موتوری ساخت تریلر
قطعات یدکی و جانبی وسایل نقلیه موتوری
سایر قطعات یدکی و وسایل نقلیه موتوری
سایر تجهیزات حمل و نقل
ساخت و تعمیر کشتی
تولید موتوسیکلت
مبلمان و مصنوعات دیگر
تولید سایر موارد
قند و شکر
تولید شکر
شرکتهای چند رشته ای صنعتی
شرکتهای صنعتی چند رشته ای
عرضه برق، گاز، بخاروآب گرم
تولید انتقال و توزیع نیروی برق
تولید،لنتقال و توزیع برق،گاز،بخاروآب گرم
تامین بخار و آب گرم
جمع آوری، تصفیه و توزیع آب
جمع آوری، تصفیه و توزیع آب
محصولات غذایی و آشامیدنی به جز قند و شکر
پرورش و نگهداری ماهی و محصولات ماهی
پرورش و نگهداری میوه جات و سبزیجات
تولید روغن های حیوانی و نباتی
تولید لبنیات
تولید حبوبات
تولید نشاسته و محصولات وابسته
تولید خوراک آماده دام
تولید نان و محصولات وابسته
تولید کاکائو، شکلات و شیرینی جات
تولید سایر محصولات غذایی
تولید جو و ماءالشعیر
تولید نوشیدنی و آبمیوه
زیر گروه سایر محصولات غذایی
مواد و محصولات دارویی
تولید داروهای شیمیایی و گیاهی
تولید سایر محصولات دارویی
محصولات شیمیایی
تولید مواد شیمیایی پایه به جز کود
تولید کود و ترکیبات نیتروژن
تولید پلاستیک اولیه و لاستیک ترکیبی
تولید حشره کش و سایر محصولات شیمیایی
تولید رنگ، بتونه، جوهر
تولید شوینده ها، عطر و محصولات آرایشی
تولید سایر محصولات شیمیایی
تولید نخ های مصنوعی
تولید محصولات شیمیایی دیگر
پیمانکاری صنعتی
ساختمان و مهندسی عمران
پیمانکاری طرح های صنعتی
مدیریت پسماند
سایر فعالیت های پیمانکاری
تجارت عمده فروشی به جز وسایل نقلیه موتور
عمده فروشی براساس هزینه و یا قرارداد
عمده فروشی تجهیزات وقطعات الکترونیکی
تجارت عمده فروشی غیر تخصصی
خرده فروشی،باستثنای وسایل نقلیه موتوری
خرده فروشی انواع موادغذایی،نوشیدنی وغیره
خرده فروشی موادغذایی در فروشگاههای تخصصی
کاشی و سرامیک
تولید گل و سرامیک ساختمانی
تجارت عمده وخرده فروشی وسائط نقلیه موتور
فروش وسائط نقلیه
فروش قطعات یدکی لوازم الحاقی وسایل نقلیه
حمل و نقل هوایی
حمل و نقل هوایی مسافر
حمل و نقل هوایی با برنامه زمانی
انبارداری و حمایت از فعالیتهای حمل و نقل
فعالیتهای خدماتی وابسته به حمل و نقل آبی
فعالیتهای خدماتی وابسته حمل ونقل هوایی
سیمان، آهک و گچ
تولید سیمان، آهک و گچ
تولید بتون
سایر محصولات کانی غیرفلزی
تولید شیشه
تولید سرامیک غیرساختمانی
تولید محصولات سرامیکی نسوز
تولید محصولات بتنی، سیمانی و گچ
تولید سایر محصولات معدنی غیرفلزی
هتل و رستوران
هتل ها ، اردو و دیگر تدارکات اقامت کوتاه
کاربردهای تجاری اداری فرهنگی و گردشگری
سرمایه گذاریها
سایر واسطه های مالی
بانکها و موسسات اعتباری
سایر واسطه های پولی
سایرواسطه های مالی
سایر واسطه گریهای مالی
لیزینگ مالی
اوراق حق تقدم استفاده از تسهیلات مسکن
اوراق حق تقدم استفاده از تسهیلات مسکن
حمل ونقل، انبارداری و ارتباطات
خدمات حمل و نقل دریایی
حمل و نقل از طریق خطوط راه آهن
سایر حمل و نقلهای زمینی برنامه ریزی شده
حمل و نقل بار زمینی
حمل و نقل آبی
حمل و نقل دریایی وحمل ونقل درآبهای ساحلی
سایر فعالیت های پشتیبانی و حمل و نقل
فعالیت های پشتیبانی و کمکی حمل و نقل
جابجایی محموله
حذف-سایر فعالیت های پشتیبانی و حمل و نقل
مخابرات
مخابرات
واسطه‌گری‌های مالی و پولی
سایر واسطه های پولی
لیزینگ مالی
سایر واسطه های مالی
بیمه وصندوق بازنشستگی به جزتامین اجتماعی
بیمه زندگی
بیمه غیرزندگی
فعالیتهای مالی و اجرائی
فعالیتهای کمکی به نهادهای مالی واسط
اداره ی بازارهای مالی
فعالیتهای مرتبط با اوراق بهادار
بجز تامین وجوه بیمه و بازنشستگی
صندوق سرمایه گذاری قابل معامله
صندوق سرمایه گذاری مختلط
صندوق سرمایه گذاری در سهام
صندوق سرمایه گذاری در اوراق با درآمدثابت
صندوق های زمین و ساختمان
صندوق های پروژه
صندوق سرمایه گذاری جسورانه
اوراق تامین مالی
صکوک اجاره
صکوک مرابحه
صکوک استصناع
اوراق رهنی
صکوک تجاری اسلامی
اوارق مشارکت دولتی
اوراق مشارکت شهرداری ها
اوراق مشارکت بانک مرکزی
اوراق مشارکت بخش خصوصی
اوراق مشارکت دولتی بدون ضمانت دولت
اوراق مشارکت منتشره بانکها
گواهی سپرده عام
گواهی سپرده خاص
اسناد خزانه اسلامی
اوراق تسویه خزانه
اوراق اجاره دولتی با ضمانت دولت
اوراق اجاره دولتی بدون ضمانت دولت
اسناد خزانه اسلامی کوتاه مدت
اوراق مرابحه دولتی با ضمانت دولت
اوراق منفعت دولتی با ضمانت دولت
اوراق منفعت خصوصی
انبوه سازی، املاک و مستغلات
املاک و مستغلات با ملک خود یا لیزینگ شده
پیمانکاری املاک و مستغلات
سایر فعالیت های املاک و مستغلات
فعالیت مهندسی، تجزیه، تحلیل و آزمایش فنی
تجزیه و تحلیل و آزمایش فنی
رایانه و فعالیت‌های وابسته به آن
سایر فعالیت های رایانه ای
مشاوره و تهیه نرم افزار
اطلاعات و ارتباطات
خدمات ارزش افزوده
خدمات فنی و مهندسی
فعالیتهای ساختمانی و مشاوره فنی مرتبط
آزمایش و تحلیل فنی
سایر فعالیتهای حرفه ای علمی و فنی
اوراق بهادار مبتنی بر دارایی فکری
اوراق بهادارشرکت س.خ مبتنی بردارایی فکری
اوراق بهادار مبتنی بر دارایی فکری
حق بهره برداری اوراق مبتنی بردارایی فکری
فعالبت های اجاره و لیزینگ
اجاره و لیزینگ وسائط نقلیه موتوری
فعالیت پشتیبانی اجرائی اداری وحمایت کسب
فعالیت حمایت از مشاغل دیگر
فعالیت های هنری، سرگرمی و خلاقانه
فعالیت های هنری
فعالیتهای فرهنگی و ورزشی
فعالیتهای ورزشی
گروه اوراق غیرفعال
اوراق غیرفعال
شاخص
معاملات امروز فرابورس ایران
حجم معاملات
ارزش معاملات
تعداد معاملات
  دیدگاه شما